خودشناسی‌ کانونی؛ مقدمه‌ پیوستن به بهار وجودی

خبرگزاری ایسنا

انسان‌ها در پس تکرار سال‌ها و صرفاً چرخش کره خاکی زمین به دور خورشید به بهار نمی‌رسند مگر به بهار وجودی و خودشناسی دست پیدا کنند. انسان‌ها به استخراج گنج گران‌بهای خویش و طلای وجودی خویش نائل نمی‌شوند مگر خود را بشناسند و به آن معرفت پیدا کنند.

از همین روی خبرنگار ایسنا از قم، با سیدعلی سید طاهرالدینی، پژوهشگر عرصه روان‌شناسی تربیتی و استاد مؤسسه آموزش عالی طلوع مهر قم به گفت‌وگو نشست تا با این مبدع نظریه خودشناسی‌ کانونی در کشور به مفهوم خودشناسی‌کانونی و چگونگی رسیدن به آن پی ببریم؛ وی تحقیقات بسیاری را در این زمینه جمع‌آوری کرده و معتقد است تأکید قرآن و اسلام نیز بر معرفت و دیدگاه خودشناسی است. در ادامه این گفت‌وگو تقدیم مخاطبان ایسنا می‌شود.

ایسنا ـ اگر بخواهید تصویری از خودشناسی‌کانونی را برای مخاطبان توصیف کنید آن چیست؟

خودشناسی کانونی یک خودسازی و رسیدن و پیوستن به بهار وجودی برای تغییر و تحول است. مصداق دعایی که در هنگام تحویل سال نو و بهار می‌خوانیم.

همانطور که ما در دین مبین اسلام به تفکر و تدبر می‌پردازیم و یا تفکر می‌کنیم که در بهار و سال نو چه چیزی به تن کنیم، خودشناسی‌کانونی تدبیری برای بازتولید خودمان است و این امکان را فراهم می‌کند تا بر مبنای تغییرات، بازنگری و بازسازی خودمان قدم برداریم، قضاوت‌ساز و تعیین کننده اختیارات‌مان باشیم تا با آرامش و طمأنینه علاوه بر تغییر و تحول، کنترل‌کننده‌ای بر شرایط درونی و بیرونی خویش باشیم. در واقع با خودشناسی‌ کانونی فرمان درونی خود را در دست خویش نگه داریم که پله‌های بعد از آن بر مبنای خداشناسی است.

در واقع کانون و ابعاد وجودی ما گنج درونی انسان‌هاست و خودشناسی‌ کانونی مقدمه‌ای برای استخراج طلای وجودی است.

ایسنا ـ از نظر شما خودشناسی‌ کانونی در زندگی یک فرد چه تأثیراتی دارد؟

کنش‌ها و واکنش‌هایی که در برابر محرک‌های بیرونی از خود نشان می‌دهیم، باورهای ذهنی درونی ما را کنترل می‌کند. خودشناسی کانونی تمام باورهای مخرب و عادات ناسالم را آشکار و آن‌ها را اصلاح می‌کند. با تقویت این مهارت، می‌توانیم در زندگی تصمیمات بهتری داشته باشیم و در موقعیت‌های گوناگون، واکنش‌های رفتاری عاقلانه‌تری داشته باشیم.

ایسنا ـ چرا ما انسان‌ها نیاز داریم تا خود را بشناسیم؟

به نظر من بزرگترین فایده شناخت خود این است که بر نقاط ضعف و قوت وجودی خود آگاه و به دنبال آن اهداف و آینده روشنی را برای خود متصور شویم و آن را برای خود به ارمغان بیاوریم. در واقع پاسخ به این پرسش در پاسخ به این سؤال مطرح است که «ما انسان‌ها چگونه خود را بشناسیم؟»

در واقع گنج گران‌بهای زندگی هر انسانی، قائم بر خودشناسی است به خصوص که در دنیای مدرن و پیچیده امروزی، ضرورت شناخت خود بیش از پیش آشکار است.

آشنایی با خلق و خو، روحیات شخصی، افکار و رفتار به ما این امکان را می‌دهد که بر حالات روانی، هیجانات و عواطف خود آگاه شویم و در راستای کنترل این هیجانات اقدامات لازم را انجام دهیم.

ایسنا ـ باتوجه به توضیحات شما خودشناسی‌ گنج گران‌بهای زندگی است، خودشناسی کانونی را از کجا باید شروع کنیم؟

سؤال بسیار مهمی مطرح شد. در حقیقت نخستین و بهترین روش در این راه پرفراز و فرود یک کلمه است. اینکه ما انسان‌ها کلمه «چرا» را در ابتدای تمامی تصمیمات، رفتارها، عادات و حتی افکار خود بگذاریم. اگر جوابی منطقی و معقول برای آن چرایی اعمال و افکار داشتیم؛ آن راه را درست پیش رفته‌ایم و این یعنی کانون‌شناسی‌ خود و خودشناسی‌ کانونی.

در واقع خودشناسی‌ کانونی آغازی برای پیداکردن انگیزه‌های درونی خود است که سال‌ها آن را در گوشه‌ای دنج و تاریک پنهان کرده بودیم.

ایسنا ـ وقتی برای اولین‌بار کلمه خودشناسی‌ کانونی را شنیدیم و پوسترهای برگزاری این کارگاه را به عنوان یک نظریه نوین دیدیم، برایمان شفاف نبود و اطلاعاتی از آن در سرچ‌ها و حتی در کلاس‌های درسی دستگیرمان نشد، بنابراین ضرورت دارد مزایای خودشناسی‌ کانونی را توضیح دهید.

البته مزایای بسیاری برای خودشناسی‌ کانونی مطرح است که در اینجا به برخی از آن موارد اشاره می‌کنم. در واقع توجه به موارد ذیل می‌تواند ضرورت خودشناسی را برای ما شفاف‌تر کند. ۱) تصمیم‌گیری بهتر در زمینه‌های شغلی، تحصیلی و آینده‌سازی. ۲) زمینه‌‍‌سازی برای تغییر و توسعه فردی. ۳) توانایی پیش‌بینی رفتارهایمان. ۴) شناخت بهتر دیگران. ۵) پیداکردن راه آرامش و زندگی سالم.

ایسنا ـ تفاوت خودشناسی با انسان‌شناسی در چیست و اینکه آیا خودشناسی‌ کانونی با شناخت مدل ذهنی محقق می‌شود؟

به نکته بسیار ظریفی اشاره کردید. باید اذعان کنم که خودشناسی و انسان‌شناسی در بعضی حوزه‌ها نقاط و مباحث مشابهی دارند اما به طور کلی انسان‌شناسی به بررسی ویژگی‌های مشترک انسان‌ها و تغییرات آن‌ها در طول زمان می‌پردازند در حالی که در خودشناسی، بررسی یک فرد را مورد هدف قرار می‌دهیم.

در واقع گاهی اوقات می‌بینیم که در آموزش خودشناسی از مدل ذهنی استفاده می‌کنند و برای نمونه می‌گویند با مدل ذهنی خودمان آشنا شویم یا مدل ذهنی دیگران را بشناسیم. در چنین عباراتی اصطلاح مدل ذهنی تقریباً معادل ترکیب ویژگی‌ها و صفات شخصیتی و اصول و ارزش‌ها به کار برده می‌شود.

ایسنا ـ آیا رابطه‌ای بین خودشناسی و خودمدیریتی وجود دارد؟

بله این همان چیزی است که به آن خودشناسی کانونی می‌گوییم. خودشناسی‌کانونی، فرایندی درونی و فکری است که فرد از طریق آن می‌تواند به طور خودآگاه و سازنده تفکرات خود را بررسی و تغییراتی را جهت نوآوری و پیشرفت در خود ایجاد کند. به عبارت دیگر خودمدیریتی از معرفت‌پذیری اجتماعی نشئت می‎گیرد. خودمدیریتی به دنبال تغییر نگرش و شخصیت نیست بلکه می‌خواهد رفتار را تحت کنترل در بیاورد و اگر لازم باشد تغییراتی را در آن ایجاد کند. امیدوارم زمانی فرا برسد که جوانان و همه دانشجویان به درجات عالی از خودشناسی و تعالی برسند و روز به روز در جامعه شاهد درخشش و پویایی باشیم.

گفت‌وگو از هدی سادات چاوشی

خودشناسی‌ کانونی؛ مقدمه‌ پیوستن به بهار وجودی